Ciad ainm Calum Ùisdean
Cinneadh MacIllÌosa
Sloinneadh Calum Eòghainn 'ic Anghais
'ic Caluim 'ic Dhòmhnaill
'ic Dhonnchaidh
Bliadhna breith 1856
Bliadhna bàis 1929

Sgìre Thùsail

Canada, Alba Nuadh, Eilean Cheap Bhreatainn, Siorrachd Inbhir Nis, Màirgairi an Iar-dheas, Naomh Eòsaph

Àireamh an neach 11092

Eachdraidh-beatha

Chaidh 29 òran le Calum MacIllÌosa fhoillseachadh anns an leabhar Smeòrach nan Cnoc 's nan Gleann, air a dheasachadh le Bernard MacIllÌosa agus an t-Ollamh P. J. MacNeacail ann an Antigonish an Alba Nuadh. Chaidh fhoillseachadh an Glaschu sa bhliadhna 1939. Anns an ro-ràdh tha Dòmhnall MacPhàrlain a' sgrìobhadh: "Mura b' e cho iomraiteach 's a tha cuid de dh'òrain Chaluim MhicIllÌosa anns gach àite sa bheil a' Ghàidhlig beò, 's dòcha nach robh an leabhar seo riamh air a chur an clò."

Am measg nan òran sin tha Òran do Cheap Breatainn, Am Bràighe, Òran a' Bhàta, Màiri Lurach, Moladh a' Chùil, Bàl na h-Aibhne Deas, Òran do Dhonnchadh Bàn Mac an t-Saoir, Òran an Taghaidh, agus an t-òran leis 's dòcha as trice a chluinnear an Alba an-diugh, Nighean Donn a' Chùil Rèidh:

'S e do chòmhradh, a rùin,
Cainnt as ceòlmhoire leam
Na guth smeòraich an dlùth-choill' nan craobh,
No bog thorman nan allt
Tighinn o àirigh nan gleann
'S mi sa mhoch-mhadainn shamhraidh rin taobh.

Tha do nàdar, a luaidh
Coibhneil, càirdeil, gun ghruaim,
Gur e d' àilleachd thug buaidh air gach tè;
Dh'èireadh m' aigne le sunnd
Nuair a choinnicheadh tu rium,
'S chuirinn fàilt' air nighean donn a' chùil rèidh.


Tha MacPhàrlain a' toirt iomradh air a' bhàrd a rugadh ann am paraiste Naomh Eòsaph, Màrgairidh an Iar-dheas air Eilean Cheap Breatainn. B' ann à Mòrar a thàinig a chuideachd agus b' e a shloinneadh Calum Eòghainn 'ic Aonghais 'ic Caluim 'ic Dhòmhnaill 'ic Dhonnchaidh. Mar a thuirt MacPhàrlain:

"Bu duine e air an do bhuilich Dia iomadh tàlant; agus ged nach d' fhuair e de ionnsachadh ach na ghabhadh faighinn anns na sgoiltean cumanta, rinn e deagh fheum de na bha aige. Chuir e seachad àireamh bhliadhnachan a' cumail sgoile, ach cha do chùm sin e gun a bhith aimseach an obair sam bith a dh'fhaodadh tighinn fo làimh, agus dhèanadh e gnìomh cho dreachmhor ri fear-cèairde am fiodh 's an leathar.

Rinn e iomadh òran bòidheach Beurla, chluicheadh e an fhidheall, a' phìob 's an t-òrgan gu pongail, agus bha e anns a h-uile dòigh air dheagh iomradh. Chaith e a' chuid mu dheireadh de a bheatha an tuathanachas air baile athair, far an do shoirbhich leis gu gasta. Thog e teaghlach anabarrach mòr, agus tha a' chuid as motha de a chloinn nan luchd-ciùil.

Cha bhiodh e ri bàrdachd mar bu trice ach airson caitheamh-aimsir, no airson fealla-dhà; agus chan eil teagamh nach biodh e air barrachd saothrach a ghabhail ri iomadh sreath nan robh e an amharas gun tigeadh an latha anns am biodh iarraidh fad is farsaing air a chuid òran a chur a-mach an leabhar."


Chaochail Calum MacIllÌosa anns an t-Sultain 1929, aig aois 73.

Clàr sgrìobhaidhean

Nighean Donn a' Chùil Rèidh
'S e Mo Dhùthaich a Dh'fhàg Mi